Zomervisie Klaas Kroot

'Banken moeten ruimte krijgen'

Laat ik mijn visie positief beginnen: het hoogtepunt van de crisis ligt achter ons. Dat voorspelde ik in het begin van dit jaar en gelukkig kreeg ik gelijk. Mondiaal trekt de vraag aan en de beurs heeft zich weer enigszins hersteld. Maar ik schreef ook dat de ellende daarmee nog niet afgelopen was, omdat de crisis nog wel even zou na-ijlen. Helaas is ook dat uitgekomen. Kijk maar naar de ontwikkelingen in Spanje en Griekenland. Mede door de slechte financiële situatie daar komt er wederom druk op de markten. Kortom, het gaat bergopwaarts, maar er gaan zeker nog meer pijnlijke stuiptrekkingen volgen.

Bubbels

Ik maak me zorgen over de volgende zaken.
Ten eerste, dat het nu echt crisis is in Spanje en Griekenland, komt doordat daar een aantal 'bubbels' uit elkaar zijn gespat. Zo is de waarde van onroerend goed in Spanje de laatste tien jaar fors omhooggedreven. Reden is de extreme financieringsbereidheid van de Spaanse banken. Nu zij niet, of maar heel beperkt, kunnen aankloppen bij de overheid zijn er massaal executieverkopen. Bouwputten blijven half afgebouwd staan en het aantal werklozen stijgt iedere dag. Ook in Nederland zie ik heel wat bubbels. De tijd zal leren of ze knappen. Zo is enorm veel vastgoed zwaar gefinancierd. Door de gigantische waardedaling hebben de banken veel meer bekostigd dan de daadwerkelijke waarde. Er zijn bijvoorbeeld tientallen grote vastgoed-cv's waarvan de lening een waarde heeft die minimaal 25 procent boven de vrije verkoopwaarde ligt. En voor de executiewaarde is dat zelfs veertig procent. Als banken deze financieringen te gelde moeten maken omdat De Nederlandsche Bank dit afdwingt of voor financieringen extra eigen vermogen eist, zal dit enorme impact hebben. Niet alleen voor de Nederlandse vastgoedmarkt, maar uiteindelijk zal het ook voor een krappere geld- en kapitaalmarkt voor banken zorgen. Dus weer een dip voor onze economie.

Blanco financieringen

Een ander punt van zorg zijn de sectoren die door de banken kunstmatig in leven worden gehouden. Denk aan de glastuinbouw en de binnenscheepvaart. Bij die laatste is de situatie zo ernstig dat vaak zelfs de rente wordt bij gefinancierd. Hoe lang kunnen en mogen de banken dit volhouden? En als er wordt ingrepen, wat gaat dit dan betekenen voor de scheepvaart en de Nederlandse economie?
In de glastuinbouw lopen financieringen die in de boeken van de banken volledig primair gedekt zijn. Maar op basis van de huidige vrije verkoopwaarde geldt dit niet eens voor de helft. Eigenlijk zou je het blanco financieringen kunnen noemen. Banken moeten hiervoor veel meer vermogen aanhouden of ze moeten fors verlies nemen. Dit leidt niet alleen tot een veel lager eigen vermogen, maar zorgt er ook voor dat op de bestaande financieringen veel meer moet worden aangehouden. Met als gevolg dat er nog meer krapte komt op het aantrekken van eigen vermogen van banken en er dus nog minder mogelijkheden zijn om het financieringskanaal open te houden.

Hand op de knip

Tot slot is er nog het feit dat bijna alle bedrijven en overheden kostenbesparingen hoog op de agenda hebben staan. Hun uitgaven lopen hierdoor sterk terug. De impact hiervan wordt meer en meer merkbaar. Ondertussen houden consumenten de hand op de knip. Ze sparen meer en krijgen steeds minder te besteden. Ook zij geven dus minder uit.
Dat is te zien aan de retailomzetten, die in het afgelopen halfjaar met een kleine tien procent daalden. Deze trend zal voorlopig verder doorzetten. Dit zorgt ervoor dat het bedrijfsleven slechtere resultaten boekt, waardoor de banken nog minder gaan financieren dan ze nu al doen.

Uitblinkers

Ondertussen worden de banken ook nog door tal van nieuwe regels verder aan banden gelegd. Denk aan Basel III en de mogelijke extra belasting voor banken. Om in die moeilijke tijden toch nog maximaal te performen, heb je uitblinkers nodig in de top van de banken. Maar door de begrenzing van beloningen en het ontbreken van bonussen zullen deze toppers minder vaak kiezen voor het bankwezen.
Helaas kan ik mijn zienswijze daardoor niet zo positief eindigen als ik ben begonnen. De hersteltijd van de crisis zal veel langer zijn dan wordt voorgespiegeld. Het zal nog wel even onrustig blijven. Voor de middellange termijn wordt het aantrekken van eigen vermogen door banken het belangrijkste probleem. Als dit niet goed lukt, komt de financieringsmarkt stil te liggen. Nog minder bedrijven zullen daardoor over voldoende middelen kunnen beschikken. Als er wel eigen vermogen beschikbaar komt, zal dit excessief duurder worden, wat de rentetarieven geen goed zal doen.

Zuidelijke landen

Desondanks mogen we de Nederlandse situatie niet vergelijken met die van Spanje of Griekenland. Onze overheid heeft snel en effectief ingegrepen om de banken in leven te houden. De financiële positie is hier beter dan in deze zuidelijke landen. De afgelopen week las ik gelukkig ook dat de Europese Centrale Bank de liquiditeitssteun voor financiële instellingen verlengt. Het nieuws werd gevolgd door het bericht dat Nout Wellink als voorzitter van het Basel Comité banken meer tijd geeft om te voldoen aan de strenge regels voor hun balans, Basel III.
Het geeft mij een goed gevoel dat de overheden zich steeds bewuster worden van de problemen. Ze handelen er ook naar door hun uiterste best te doen om de financieringsmarkten open te houden.

Financieren met lef

Is er nog een oplossing mogelijk?
Ja, maar daarvoor zijn wel topbankiers nodig. Mensen die hun hoofd boven het maaiveld durven uit te steken en stappen zetten. Financieren met lef! De hervormingsplannen van de politiek spreken mij aan. Ik hoop echter wel dat er meer gaat gebeuren dan alleen maar het indammen van de bonussen. De banken moeten ook de ruimte krijgen om de economie te laten groeien.
Hoe het de komende maanden gaat uitpakken, zal ik van een afstandje bekijken. Met mijn gezin trek ik in de camper de komende maanden naar zonniger oorden. Het zal u vast niet verrassen dat we in Spanje en Griekenland wat langer blijven. En dan moet ik u een geheim verklappen: mijn vrouw denkt dat wij hierheen gaan voor het klimaat. Maar ik ben vergeten erbij te zeggen dat ik het economisch klimaat bedoelde. Wij gaan op die plekken zien en beleven wat de effecten van een echte crisis zijn. Deze kennis kan ik mooi meenemen in onze opleidingen. En heel misschien laat ik mijn kooplust ook wel los op de Spaanse of Griekse vastgoedmarkt.

U ook een fijne zomer,
Klaas Kroot

PS Als ik terug ben nodig ik u graag bij onze opleidingen uit zodat ik u kan vertellen over mijn ervaringen.